Landschapsopera / Sonic Landscapes

Het landschap: een uniek schilderij

Een landschap is als het ware een canvas waarop meerdere “schilders” werkten. Het draagt de signatuur van de tijd waarbij fauna en flora de bodem een mantel gaven, dankzij geologische geschiedenis heuvels en beekdalen verrezen en de mens talloze verfraaiingen alsook littekens aanbracht. Te weten komen hoe men de aard van een specifiek landschap in een klankbeeld kan vatten en onderzoeken uit welke componenten het bestaat, vormt de uitdaging voor dit project. Het unieke format van “De Grensmaas vertelt”, die zich in zowel ruimte als tijd ontplooit, zet het publiek aan om Limburg en de Euregio eens met andere ogen en oren te beleven. Hierbij fungeren zorgvuldig uitgekozen sites niet enkel als scène, maar ook als inspiratiebron.

Een groep internationale componisten en klankkunstenaars, evenals beeldend kunstenaars, dichters en theatermakers krijgt de opdracht om zich te laten leiden door wat hen in het beoogde landschap inspireert. Via een proces van co-creatie treden ze ter plekke in dialoog met experts die de regio door en door kennen. Denk hierbij aan een bioloog, historicus, fysicus, natuurwetenschapper, heemkundige, militair, socioloog, … Zo zetten ze een nieuw, persoonlijk concept op dat ze als onderdeel van de landschapsopera lanceren, terwijl een artistiek kernteam totaliteit en samenhang tussen de bijdragen bewaakt en deze met alle makers in een groot geheel verenigt. De uiteindelijk onderling en poëtisch verbonden reeksen van interventies, performances, wandelingen, concerten en installaties geven invulling aan een alternatieve tocht door een landschap dat het publiek beleeft. Het ultieme doel van deze “dérive” bestaat uit het opdoen van een volledig nieuwe en authentieke ervaring op maat en te midden van de omgeving. Want zoals de natuur doorheen de eeuwen uiteenlopende uitingen van cultuur voedde, schenkt de landschapsopera daarmee een stukje nieuwe cultuur terug: landscape shapes culture.

De Maas vertelt, haar uitgestrekte bedding onthult

Even typisch voor Maastricht als de omliggende Limburgse en bredere Euregio, zijn de Maas en haar zijriviertjes van groot belang voor het gebied waarin ze stromen.Consortium_Grensmaas BV Deze wateren vormen niet alleen een natuurlijke weg voor het transport van mensen, goederen, kennis of cultuur, maar ook een impuls voor industrie die zich aftekende in groei en verval, vernieuwing en aftakeling. Binnen de Sonic Landscape krijgt de Maas daarom de rol van een nonchalante verteller die ons in haar uitgestrekte bedding langs markante gebouwen, oorlogsmonumenten, natuurparels, geschiedenis, … voert en ons zo confronteert met de homogeniteit en identiteit van de mensen die zowel vlak bij haar oevers als in haar wijde omgeving wonen. Verhalen en fabels uit het verleden vermengen zich met een hedendaags narratief dat aanzet om na te denken over wie we zijn en ons toelaten te begrijpen wat we vandaag in het uitgestrekte Limburgse en Euregionale landschap zien en horen. De mens maakt immers collectief en individueel deel uit van de plaats waar hij woont en bezit over die plek een beeld dat tegelijk verschilt en verbindt. De uitdaging voor de betrokken kunstenaars ligt in het stimuleren van de ervaring om het publiek letterlijk in elkaars denkbeeldige en reële, oude en nieuwe landschappen te laten lopen. Want wat geeft mensen een gemeenschappelijke noemer? Waaruit bestaat het culturele DNA waarmee een gemeenschap zich identificeert? Met een nieuwsgierigheid voor wat was en wat komen gaat, maakt de landschapsopera ons deel van het bekende en onbekende dat de omgeving prijsgeeft.

Anders luisteren als nieuwe luisteren

Paul Coenjaarts stelt dat “kunst en muziek niet aan grenzen gebonden zijn, net zomin als ons landschap”. Vanuit deze visie gaf hij zijn projecten al jarenlang vorm en werkt hij sedert 2013 samen met een projectteam van cultuurgangmakers en creatief ondernemers. Ze staan aan de wieg van een transdisciplinair klanklandschapsproject dat de relatie met dagdagelijkse natuur- en cultuurervaringen op een auditieve manier bevraagt. In het format van een landschapsopera gaan traditie en toekomst een hedendaagse verbinding aan. Artiesten tonen daarbij op een creatieve manier de weg naar hoe het landschap als uniek schilderij in de totaliteit van een nieuwe “opera” klinkt. Zo kan de gelaagdheid van de ENCI-groeve zich bijvoorbeeld weerspiegelen in een nieuwe compositie. Misschien zetten sonificatietechnieken schakeringen van de Maas om in soundscapes? Een idyllisch oud bruggetje is een potentiële xylofoon met het onwetende publiek als spelers. Een klankband wekt het geluid van soldatenvoeten op de steenweg die intussen diep onder de grond ligt terug tot leven. De mogelijkheden zijn legio om originele verbindingen tussen geluid en landschap te ontwikkelen, maar uiteraard trekken de betrokken kunstenaars de kar.

“De Grensmaas vertelt” bevindt zich op het snijvlak van klankkunst, beeldende kunsten, muziek en theater en laat het publiek daardoor anders luisteren naar een omgeving die ze meestal vooral zien of misschien nog nooit zagen. Stichting RAGEN put uit een wijdvertakt internationaal netwerk van kunstenaars, componisten en dichters om de opera op een originele manier vorm te geven. Het project zoekt bovendien onverwachte synergieën met andere disciplines op en ontwikkelt zich zowel op locatie (i.e. gekozen plekken waar het publiek als onderdeel van de artistieke beleving met bussen, boten, te voet, per fiets, … heen gebracht wordt) als daarbuiten (i.e. streaming via internet, apps en/of televisie) af. Daarbij is er veel ruimte voor interactie met de makers en het landschap. Het publiek zal op verschillende manieren bewust en onbewust participeren omdat het landschapsbeeld verandert wanneer ook anderen opduiken om een rol te spelen.

Locatie project “De Grensmaas vertelt”: